İçinde bulunduğu sonsuz dolambaca bakılırsa buradan çıkacağımıza olan inanç giderek zayıflıyor. Bu bir karamsarlık öngörüsü değil asla. Ama bugünkü gidiş en azından şimdilik kıstırıldığımız karanlıktan çıkışın güçlüğünü göstermede. Kurtuluş için umutsuz olmaya hakkımız yok. Bilim ve sanatın ışığını esas alarak tutulacak bir rotanın aydınlığa ulaşmada yardımcı olacağı unutmamalı. Bu iki kavramın yeşerteceği ortamın özgür düşünce içinde demokrasi ve laiklikle donanmış olması gerekliliğini de bir kenara not etmeliyiz.
Belki de kasıtlı olarak yaratılan gündem karmaşası toplum bilincinde kimi yaşamsal sorunların gündeme gelmesini engelliyor. Her gün, savaş ve benzeri karışıklıklar insanlık tarihine yön vermiş daha önemli olay ve kişilerle aramıza duvar örüyor. İşte bu kirletilmiş ortam içinde bir büyük sanatçıyı ölümünün 500. yılında anarak onun bir yapıtındaki izlerden günümüze yansıyan düşünceleri anımsatmak amacıyla yazıldı bu satırlar.
İÇERİĞİ İLE AYRILAN ESER
Rönesans’ın büyük ustalarından Raffaello Sanzio ya da yalnızca Rafael, İtalya’da 1483-1520 yılları arasında yaşamış.
37 yıl sürmüş kısa yaşamına karşın yaptıkları, düşünsel ufkumuzu
açan evrensel birer yapıt özelliği
taşıyor. Tüm çalışmaları önemli elbette. Ama içlerinden birisi resimsel değeri
yanında bin yıllardan beri süregelen toplumsal çatışmaların varlığını içermesi
bakımından diğerlerinden ayrılmakta. Söz konusu resim Vatikan’daki sarayın duvarında yer alan “Atina Okulu”. Fresk tekniğindeki resim 500x770 cm
boyutunda ve 1509 ile 1511 yılları arasında yapılmış. Bu yapıtı önemli kılan
nedir? Büyük ölçekli tabloda
antikçağın en önemli düşünür ve bilim insanları yer
alıyor. 59 kişinin yer aldığı tabloda hepsi özenle yerleştirilmiş bir düzenleme içinde.
Örneğin Öklid,
Herakleitos, Diyojen, Sokrates, Pisagor, Strabon ve İbn Rüşd ilk akla gelen adlar arasında.
Ancak tablonun düzenlemesinde tam ortaya yerleştirilmiş iki kişi konumları
bakımından ayrı bir öneme
sahip: Merkezde gösterilen
Platon ile Aristoteles.
Yan yana birlikte yürürken betimlenen Platon eliyle gökleri gösterirken öğrencisi Aristoteles yeri
işaret eder. İki düşünürün yazdıkları şöyle bir anımsanırsa Platon’un bir elinde kitabı Timeaus ile göklerin mistik ve düşsel dünyasını
anlatmak istediği kolayca anlaşılır. Aristoteles ise öğretmenine inat yere
doğru uzattığı eliyle yaşanan dünyanın gerçekliğine vurgu yapar. Öteki elinde
tuttuğu Ethica kitabında ise ahlak üzerine görüşleri yer almaktadır.
İşte tablonun merkezinde yer alan bu iki düşünür
üzerinden günümüze değin
uzanacak çatışmaların özünü
okuyabiliriz. İçinde yaşadığımız günlerin en büyük çelişkisi de bu değil midir?
Bir yanda sarıklı kılıçlı gösterilerle
ölüm sonrasını gerçek göstererek insanları kendilerine
boyun eğdirmeye çalışan din satıcıları var. Öte yanda, ayağıyla yere basan,
gerçekliği daha yaşanılır bir dünya için arayışın çabaları.
Sanatçı, yapıtı
üzerinden günümüzün en can yakıcı sorununu, uygarlıkla karanlık arasındaki
bitmeyen savaşı o günlerden göstermeyi
sürdürüyor. Kimilerinin görmezden
gelmeye çalıştığı sanatın gücü de tam bu noktada. Bin yılların içinden hiç
eskimeden aydınlık yolu göstermekte.
Ölümünün üzerinden beş yüz yıl geçse de çağdaşımız o.
